Praca z metaforą – jakie pytania zadawać?

Korzystanie z kart metaforycznych w szkoleniach i coachingu jest dziś bardzo popularne. Mimo to wiele osób ma trudność z efektywnym ich wykorzystaniem: nie wiedzą, jakie pytania zadawać ani jak formułować polecenia dla uczestników. Często poszukuje się „gotowych pytań”, tymczasem skuteczna praca z metaforą nie polega na zapamiętywaniu pytań, lecz na jasnym określeniu celu pracy.
Kluczowe jest myślenie o tym, czemu ma służyć użycie metafory, a nie jakie konkretne pytania należy zadać.

1. Określ rodzaj sytuacji problemowej

Na początku warto rozpoznać, z jakim typem sytuacji mamy do czynienia:

Czy uczestnicy mają nadmiar informacji i pomysłów, które trzeba uporządkować?
Czy raczej pojawiła się stagnacja decyzyjna, czyli brak nowych rozwiązań lub trzymanie się jednego, niezadowalającego pomysłu?

W tym poradniku skupiamy się na drugiej sytuacji – stagnacji.

Przykład sytuacji

Zespół pracuje nad rebrandingiem. Wciąż powraca pomysł: „zróbmy zielone logo, bo zielony kojarzy się z naturą i ekologią, a to jest modne”. Firma produkuje biżuterię ze stali nierdzewnej i uczestnicy czują, że to nie do końca pasuje, ale nie pojawiają się alternatywy.

W takich przypadkach potrzebne jest:

rozszerzenie perspektywy,
wygenerowanie większej liczby pomysłów.

Do tego bardzo dobrze nadają się karty metaforyczne.

2. Dobierz odpowiednie karty

Karty powinny być:

różnorodne tematycznie,
zróżnicowane pod względem liczby detali,
odmienne kolorystycznie i nastrojowo,
niejednoznaczne.

Im większa różnorodność kart, tym większa szansa na uruchomienie nowych skojarzeń.

Przykłady takich kart możesz zobaczyć tutaj: www.gadzetytrenera.pl/wieloaspektowe-metafory

3. Zorganizuj wybór kart

Rozłóż talię kart tak, aby wszystkie były widoczne.
Poproś uczestników o wybór kilku kart – najczęściej trzech.
Nie ograniczaj się do jednej karty, jeśli celem jest poszerzenie perspektywy.

Ważne:

Wybór kart nie powinien być przypadkowy.
Musi mu towarzyszyć pytanie lub polecenie.

Metafora służy wydobyciu treści, które:

nie zostały nazwane,
nie zostały doprecyzowane,
nie zostały jeszcze ocenione.

Dzięki metaforze można chwilowo zawiesić naturalną skłonność do oceniania pomysłów jako sensownych lub niesensownych. To sprzyja swobodnej kreacji.

4. Dopasuj polecenie do celu

Nie ma jednego właściwego zestawu pytań. Zawsze należy zacząć od odpowiedzi na pytanie:

Jaki jest cel tej pracy?

Przykład: rebranding

Cel: wygenerowanie większej liczby pomysłów.

Rebranding obejmuje:

logo,
kolory,
czcionki,
opakowania,
nazwy,
hasła reklamowe,
a u podstaw: misję i wartości firmy.

Kluczowe staje się więc myślenie o wizji firmy lub marki.

Przykładowe polecenia do wyboru kart:

„Wybierz 3 karty, myśląc o przyszłej firmie – o tym, jaka ona będzie”.
„Myśląc o nowej kolekcji, wybierz 3 karty, które Ci się z nią kojarzą”.

5. Zadawaj pytania pogłębiające

Po wyborze kart warto zadać kilka pytań wokół tematu, ale nie pytać wprost o wizję marki. Dobrze przygotować kartki i długopisy, ponieważ część osób woli najpierw zapisać swoje refleksje.

Przykładowe pytania:

Dlaczego wybrałeś/aś tę kartę?
Co tak naprawdę jest na tej karcie?
Co przyciągnęło Twoją uwagę?
Jakie emocje odczuwasz, patrząc na te karty?
Czy zauważasz w swoich wyborach jakieś dominujące kolory lub kształty?
Co te trzy karty mają ze sobą wspólnego?
Co Twoim zdaniem jest w nich ważne?
Co jest wyróżniające?
Co inni mogliby powiedzieć o takiej wizji firmy lub marki?
Jak – jeśli w ogóle – to, co widzisz, wiąże się z firmą lub marką dziś?

Lista pytań nie jest zamknięta. Powinna wynikać z celu pracy i z odpowiedzi uczestników.

6. Praca na wynikach

Po udzieleniu odpowiedzi:

Poproś uczestników, aby podzielili się swoimi przemyśleniami.
Już na tym etapie zaczną pojawiać się konkretne skojarzenia między obrazami a pomysłami na markę.

Warto pamiętać, że:

naszą wyobraźnię ogranicza to, co znamy z teraźniejszości i przeszłości,
dodatkową barierą jest potrzeba oceniania pomysłów jako „realnych” lub „sensownych”.

Te mechanizmy są potrzebne, ale dopiero na etapie wyboru pomysłów do realizacji, a nie na etapie ich generowania.

7. Organizacja pracy grupowej

Na kolejnym etapie zaproś uczestników do:

pracy wspólnej lub
pracy w podgrupach (jeśli grupa liczy więcej niż 5 osób).

Celem jest:

zebranie skojarzeń,
porównanie wizji,
wygenerowanie większej liczby możliwych kierunków.

Podsumowanie

Skuteczna praca z metaforą:

zaczyna się od jasno określonego celu,
opiera się na dobrze dobranych kartach,
wykorzystuje pytania pogłębiające, a nie gotowe zestawy,
oddziela etap generowania pomysłów od etapu ich oceniania.

Nie istnieją jedyne słuszne pytania. Istnieje natomiast dobrze zaprojektowany proces, który pozwala uczestnikom wyjść poza utarte schematy i zobaczyć problem z nowej perspektywy.